Ania Na Pud Ko Sa Sugbu

Ania na pud ko sa Sugbu! (I'm back in Cebu again).

Pero mubalik ra ko sa Manila unyang kadlawon. Kadali ra ba! Mura man lang ko ug nisimhot sa kwarto, midulog sa akong kapikas, unya biya na sad. Hahay, kapait ining kinabuhia! Taud-taod na man diay akong wala makabalik diri. Enero pa kadto ug karon Hunyo na.

Sa eroplano kagabii, sa iyang pag take-off, gisud-ong nako ang kalapdon sa Metro Manila. Nindot tan-awon ang kahayag sa syudad. Nakita ko sad ang mga highway diin naglinya ang mga suga, ug murag tadlis kun tan-awon sa itaas. Gipiyong na lang nako ang ako mga mata,ug nahimuklod. Nganong napadpad man ko aning dapita nga ang akong kasing-kasing tua man sa sugbo?

Tuig 2008 kadto nga gibalhin ko sa akog kumpanya diri sa Manila. Taas nga posisyon, ug dako sad nga responsibilidad. Kini laging duna pud tay ambisyon mao nga gikab-ot nako ang oportunidad. Niuban pirmiro akong asawa apan nibalik dayun kini tungod sa kalaay ug sa mga oportunidad sa negosyo balik sa Sugbu. Lahi man diay ning mag-inusara ta. Walay mosugat nato inig-uli kundi ang iro sa silingan. Walay panihapon nga naghulat, kundi mga plato nga wala mahugasi sa pipila na ka adlaw. Wala sad kay magakos sa tugnaw nga kagabhion ug mahagkan nga mga tam-is nga ngabil.

Mao sab ang gibati nga kamingaw sa akong asawa. Maayo gani nga naay Sun Cellular kay pwede ra mi mag-istorya sa celphne bisag duha ug tulo ka oras kada adlaw. Kun wala pay Sun, linibo gyud among gasto. Maayo ra pud naa promo ang mga airlines para kun mibisita sya nako, dili na pud dako ang gasto.

Nasayod ko nga dili ra ako ang naa niining sitwasyon. Ang uban, wala gyud sila makaantos ug natintal gyud tungod sa lawasnong panginahanglan. Mao nga mag-ampo gyd mi pirmi sa Kahitas-an nga iya kaming buligan ug tagaan ug kusog sa pagbarog sa husto ug matarong.

Ang akong mga ginikanan, ug bisan akong ugangan, wala gyud makasulay ug panaglagyo sa ilang isig kapikas. Karong mga panahuna, uso na kaayo ni.

Karon, ania na pud ko sa Sugbu mao nga pahimuslan nako ang gamay nga panahon kay unyang kadlawon mubalik na ko sa Manila. Mubalik na sad ko sa mamingaw nga lugar, apan nasayod ko nga sa pipila ka mga bulan, mag-uban na gyud mi sa akong pinanggang asawa ug dili na kami magkalagyo pa.

Kalami Sa Inun-unan (Ang Sarap Ng Paksiw)

(This Post Can Only Be Understood By Cebuanos and most Visayans)

Daghan kaayong mga panahon nga magsige na lang mi kaon ug karneng baboy, mao nga mailhan kaayo sa among lawas nga tambok. Niwang ra man unta mi sa una apan karon pwerte na mang dagkoa. Makapaminghoy usahay kay bisan ug pagsaka sa hagdan, maghangos na intawon.

Ingon akong amigo nga maayo sad nga mokaon na lang ta ug isda para dili manambok. Ug tinoud gyud, nagsige na lang pud mi ug palit ug isda. Barongoy lang nga gagmay kay barato ra. Tag singkwenta ra ang kilo didto sa may eskina.

Apan usahay maglalis mi sa akong asawa unsaon pagluto sa isda. Usahay pinirito, inun-unan, eskabetse, steamed ug uban pa. Pero ang amo gyung kalalisan kay unsaon pag un-on sa isda. Simple lang gyud ang akong istilo. Suka, tubig, asin ug ahos. Binisaya lagi kaayo unya parat sad ug gamay. Pero ang akong asawa kay duganga pa gyud niya ug asukar. Naa ba go’y inun-unan nga inasukaran? Matod niya, mao sad na iya style. Busa para wala’y gubot, si nanay na lang amo paluto-on. Nagkahiusa mi pag-uyon nga lami mo un-on si nanay.

Inun-unan ko kagabii, inun-unan sad ako pamahaw. Ug basin unya, inun-unan na pud. Tungod sa kalami, di gihapon mi ani mangniwang kay hurot man gyud kanunay ang bahaw.

Missing My Cebuano Posts

The last of my Cebuano entries was written sometime in September of 2007. I promised myself to write one at least every quarter. But I had not done so. Maybe it’s because when you submit your blog to some paying sites, one requirement is to write your entries in English. But this one is not a sponsored post. So I’ll just take the liberty of writing about the things I love.

I love the Cebuano language. Really! Here are some of my past posts if you care to read them:

Nanampiling sa Kalaay
Sabado
Larga-larga
Binisaya na sad ta

Sublion ko na usab ang pagsulat ug binisaya. Panalagsa na lang kaayo ni. Kaanindot gyud sa pamati kun makasulat ko gamit ang kaugalingong pinulongan, nga kon paminawon, murag nga matam-is nga huni sa dalunggan. Apan ang pagsulat dili gyud sayon. Kay bisan gani ang ubang mga bisaya nga nagdako sa Kabisay-an ug Mindanao dili man gani makasabot sa uban nga mga pulong diri.

Dili man pud kaayo ko hanas ba, pero igo-igo ra gyud ang akong kahibalo. Makadayeg usab ko sa mga balak ug sa mga kantang kinaraan. Nindot sad paminawon ang verso sa mga maantigo.

Apan dili ko na lang tas-on kay basin naay mga nanglurat na ang mga mata ug sinabot sa mga dili masabot. Igo lang ko nagpahungaw sa gibati. Hahay, katugnaw baya sa panahon karon. Gusto nako ipiyong ang akong mga mata aron makatulog.

I Am A Cebuano Blogger

I am a Cebuano blogger. I was born here in Cebu, I studied here and I grew up here. But when a time comes that I'd migrate to some place else, I would still be a Cebuano at heart. Here's a little badge that I made. You can copy it and place it in your sidebar. It's nothing special really. I'm not forming a group either. It's just declaring the Cebuano in you.

Now, who is a Cebuano? I don't really have definite answer for this but based on my understanding, it should be someone who qualifies either one of the following:

1. Born in Cebu
2. Parents are from Cebu
3. Grew up in Cebu
4. Lived in Cebu (for at least 5 years)
5. Married to a Cebuano/na (by affinity)



If you want the html code for this, just leave a comment. And if you have that badge in your sidebar, I'll make a special link in my sidebar for the cebuano bloggers. I'm giving a part of my PR4 here. Below is the code:

<a href="http://left-over-thoughts.blogspot.com" target="_blank"><br /><img src="http://tinyurl.com/yt8hjh" alt="Cebuano Blogger" width="150" height="55"> </a>

Update on December 23, 2009
On the other hand, you can make your own logo or join the group of Cebu Bloggers. And by the way, there's no more PR here 4 as I lost it with all the paid post many many months ago.

Binisaya Na Sad Ta

Panagsa na man lang ko makasulat ginamit ning maong pinulongan dinhi sa akong blog. Ang uban, madali lang sa ilaha ang tinagalog kay daghan man ang makabasa. Makasabot pud ko. Apan kining sa akoa, naa gyuy mangayo ug hubad. Dili ra ba gyud sayon.

Unsaon na lang kaha kon ang mga eskwelahan dinhi sa Pilipinas magtudlo usab ug ilokano, winaray, chavacano, cebuano ug hiligaynon, isip elective lang ba. Kaanindot sad unta ug makaantigo ko mag hiligaynon, mag ilocano o mag chavacano no? Unya sila sad, mag sinebuano. Kaintiende lang ko gamay pero di kabalo maghambal. Budlay gid ya!

Ambot sakto ba kaha to. Kon muadto ko sa Tacloban, winaray sad didto. Diri ko maaram magyakan. Pulihan lang nato ug "r" ang "l" para dali. And mga taga zamboanga, magkasinabot ba sad kaha ni sila sa mga kastila didto sa Espanya?

Para sa mga cebuano mga muadto sa lugar sa mga ilongo, ayaw gyud ingon didto nga "Wa ka kasabot", kay lain ila gamit anang pulonga. Basin makataw-an ka. Ayaw sad pangayo ug "sili" didto sa Samar, kay na ambot lang.

Sa pagkatinuod lang, ganahan baya unta ko magkat-on ug laing lingwahe. Apan unsaon lisod man kun dili gyud nimo puy-an ang lugar. Naningkamot sad ko sa una ug kat-on kun maka byahe ko ug tag dugay anang mga lugara. Siguro sa pagsulat masayon lang, apan ang tono, mobawog-bawog, ug usahay pinagahi.

Hahaay...! Wala na pud ko aniy lingaw. Pataka lang ko. Pasensyai na lang ko palihug intawon. Pagkat-on sa mo ug binisaya, beh.

Larga-larga

(Warning: I won't be posting any english translations here. Just read if you can understand the dialect. Some words may not be even understandable because they are not used in the normal conversations.)

Mularga na pud ko ugma padulong sa Manila. Kadaghan na man ko gabalik-balik didto karong tuiga. Kalaay baya sa kinabuhi didto. Bisan tuod ug naa ko dapit sa Malate naka check-in, di man gyud ko malingaw. Bisan pa sad sa kadaghan sa mga suga nga madanihon, ug sa mga tawo nga usahay mahimuot na lang ko sa ilang di masabot nga panamit, wala man gyud didto akong kasing-kasing. Mosayo na lang ko ug tago sa akong lawak, tan-aw sa TV, dayon matulog.

Unsa na lang kaha no kung mabalhin ko ning lugara, tungod sa pagpang-empleyo? Adto na lang ko sa amerika. Didto sa may bukid bukid gamay, sa may probinsya sa 'Tate" unya mag drayber na lang ko. Mabiyaan man gyud nako ning akong pagka-accounting ba.

Bitaw, lingaw man sad ning larga-larga. Sa una, tungod sa trabaho nako sa audit, pa-picture dayon sa mga lugar nga bag-o lang nako maadtui. Sa Legaspi, sa Biliran, Iligan, Bohol, Tacloban, Guimaras, Catbalogan, Camotes, ug uban pa. Karon, murag lahi na. Mingawon gyud sa akoa akong asawa, labi na kay pirmi na ko larga. Ako pud mingawon.

Sabado

Gisip-on ko. Bunga na siguro ni sa dihang nataligsikan ko didto sa Surigao pagka Miyerkules. Mura ko ug kahilantanon. Sakit akong ulo. Kalami ipamasahe uy!

Dili man masabtan ang panahon. Grabe ning alimuot nga makabuang. Ingon sila, daghan ang irong buang kung tig-init.

Dili lang sa ko magbadminton karong gabii. Lain kaayo kon malagputan ug sip-on ang kontra. Unya sakit pa sad akong kalawasan. Samutan pa gyud kay wala midaug sa miaging torneyo.

Hahay, Sabado na gyud! Uli sa ko aron makapahuway.

From The Province

There was this temporary feeling of relief and liberation after I posted something in Cebuano. But somehow, I felt guilty. Plenty of my blog friends could not understand what I was writing. Lost in translation, as Sexy Mom puts it.

I remembered when I was in college my sister had this visitor from Manila. She was staying overnight at our house and we had this lively conversation about many topics.

We called her Ate, as she was 6-8 years older than me, and that’s how the young people at a youth camp called her also. In the middle of our conversation she suddenly asked me, “Ba’t ang galing mong mag tagalog?”

Toink! I was shocked. Right then and there I could no longer find my line. Somewhere across the table my sister was laughing. “Natanga si Manoy.” Ate laughed also.

I told her that we have Filipino subjects at school and we also watch tagalog movies. Cebuanos find it difficult to speak tagalog probably because of the soft tone. Medyo matigas ang dila ng mga cebuano.

Or it could be due to attitude. There is this regionalistic pride. Most of my classmates then hated Filipino subjects. I just don’t know exactly the reason why. Even us cebuanos don’t know much about our own dialect. There are many shortcuts and slang, and the grammar is unstructured. It is really easier to learn tagalog than learn any other dialect.

When I was already working, I had this colleague before na nainis sa speaker who introduced us as from the province. “Why can’t he just say that we’re from Cebu Office or Davao Office?”, she complained. But I kept mum on it. We Filipinos still have that regionalistic attitude. Most of the time, that attitude is a hindrance to our growth as a nation.

When you say that a person is a Bisaya, or Illongo, or Kapampangan, or Tausug, or Waray, or Bicolano, what comes to mind is not really the dialect, but the traits associated to the region they belong. But I just want to see the day when we think of ourselves as Filipinos and as one nation. And the politicians, would not just think of representing their regions or provinces, but uphold nationalism.

Nanampiling sa Kalaay

I always wanted to write a Cebuano post but most of my readers could not understand the dialect. In my blogroll, I can only count around a dozen of them who understand Bisaya (Cebuano). My sincerest apologies to my blog friends. Pero tungod sa ka way lingaw aning tungora, mamahala na. Pasayloa lang ko kun dili ko makahatag ug hubad sa uban mga pulong diri.

0 – 0 – 0 – 0 – 0

Hapit na usa ka tuig ang nilabay sukad nako sugdi ni nga blog. Naa man pud ko lain blog nga gihimo apan murag di man nako masulat didto ang tanan nakong gustong masulat. Nganong gitago pa man nako ning akong mga salin sa huna-huna gikan sa akong mga higala? Naa baya ko’y mga kaila nga nagkaaway kay ang usa, didto nagpahungaw sa iyang blog sa iyang kalagot. Naa nakabasa, sumbong sa pikas, unya naglinabanay dayon. Paita ning kinabuhia uy! Nag away man tungod sa blog.

Pero dili na mao ang rason nganong akong ning gitipigan nila. Wala lang. Gusto lang pud ko ug suspense. Ako na kining gililong bisan wala pa to mahitabo ang panag-away. Sunod-sunod ra man ko sa akong usa ka amigo nga banggiitan kaayo mosulat. Ako ra gihapon kining ipakita sa pipila ka mga pinili sa tukmang panahon. Wala man sad koy gidaut diri. Taas man sad akong pagtan-aw sa akong mga higala.

Bitaw, karong mga orasa nia ko sa Cagayan, nanampiling sa kalaay samtang naghulat sa oras sa ting-pauli. Mosakay ko sa barko karong gabii, ug mabalik na didto sa Cebu ugma. Wa na lang nako pangitaa akong mga amigo diri kay nasayod ko nga busy pud sila. Sunod semana, adto na pud ko sa Manila. Kini ra bang laayon ta, wa diri wa didto mahuna-hunaan. Manampiling na pud unya sa kalaay. Murag ra ba gyud ug mapilit ta sa P500 bill. Nah! Di ra ba!